श्री वासुदेवानंद सरस्वती टेंबे स्वामी

परमहंस श्री वासुदेवानंद सरस्वती टेंबे स्वामी व श्री दत्त मंदिर.. माणगाव, सिंधुदुर्ग...

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील आणि कुडाळ तालुक्यातील माणगाव क्षेत्राला अधत्यामाची मोठी परंपरा लाभली आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्याला अनेक चांगल्या परंपरांचे पैलू आहेत. त्यात आध्यात्मिक परंपरेचा पैलू वर्षानुवर्षे आपल्या दिव्य तेजाने झळाळत राहिला आहे. या जिल्ह्यात सुदैवाने अनेक ख्यातकीर्त सत्पुरुषांची मालिका निर्माण झाली. तिच्यातील माणगावचे साक्षात्कारी दत्तस्वरूप श्रीमत्‌ परमहंस परिव्राजकाचार्य श्री वासुदेवानंद सरस्वती टेंबे स्वामी यांचा महिमा सर्वत्र सर्वमान्य आहे. याच ठिकाणी त्यांचा जन्म झाला आणि त्यांच्या पदस्पर्शाने माणगाव कृतार्थ होऊन राहिले! भगवान श्री दत्तभूंनी टेंब्ये कुळी अवतार घेतला !
श्री. प. प. वासुदेवानंद सरस्वती टेंब्ये स्वामींना नरसोबावाडीहून येताना तिकडे कागलच्या एका मूर्तिकाराला एका मूर्तिकाराला दृष्टांत मिळाल्याप्रमाणे त्याने श्री वासुदेव यांना सात बोटे उंच द्विभुज, वराभयकर सिद्धहस्त घातलेली, पितळी ओतीव दत्तमूर्ती दिली. ती मूर्ती स्वामींनी माणगाव येथे आणली. प्रश्न होता मंदिर कोठे बांधण्याचा माणगावातील एका विधवा महिलेने आपली जमीन मंदिरासाठी देऊ केली. महाराजांनी स्वत: कष्ट करुन व गावातील अन्य लोकांच्या सहकार्याने आठ दिवसात छोटेसे मंदिर बांधून तयार केले असून दत्तमूर्तीची प्रतिष्ठापना केली. तो दिवस होता वैशाख शुध्द ५ शके १८०५.
अशाप्रकारे माणगावच्या मंदिरात प्रत्यक्ष श्री दत्तप्रभू स्वामींच्या बरोबर सात वर्षे प्रत्यक्ष येथे राहिले.
आणि ............... आज देखील साक्षात स्वामी महाराज व दत्तप्रभू महाराज चैतन्यरुपाने माणगावी आहेतच. त्यामुळेच शरण आलेल्या भक्तांची कामे सहजरित्या होताना दिसतात.
अशा दत्तमंदिरचा नंतर अ. सौ. श्रीमंत इंदिराबाई होळकर यानी इ. स. वैशाख शुध्द त्रयोदशी दि. १२ मे १९३८ साली जीर्णोध्दार केला. मंदिराची रचना हेमाडपंथीय अशा स्वरुपाची आहे. अशा मंदिरच्या गर्भगृहात आपणा सर्वांना संगमरवरी श्री त्रिमुर्ती दत्तात्रेयांची मूर्ती, बसलेली स्वामींची मूर्ती सरस्वती व आद्यशंकराचार्य रचना देखील अ. सौ. श्रीमंत इंदिराबाई होळकर यांनीच मंदिर जीर्णोध्दारावेळी केली आहे. गर्भगृहाच्या समोर भव्य असे सभागृह आहे.
त्याचप्रमाणे स्वामींचे जन्मस्थान जे होते त्याचा देखील जीर्णोध्दार करुन एक मजली असे छोटे असे घर बांधले. सदरचे घर जीर्ण झाले असलेने आताच्या संस्थेने स्वामींच्या जन्मस्थानचा जीर्णोध्दार केला. तत्कालीन अध्यक्ष प. पू. श्री. आबाजी बांदेकर व अन्य विश्वस्तांनी नविन जन्मस्थानी स्वामींची त्यांच्या उंचीची उभी मूर्ती तयार करुन स्थापन करण्यात आली आहे. कल्पना अशी आहे की प्रत्यक्ष स्वामीजी हे आपल्या जन्मस्थानाहून समोरील दत्त मंदिरात जाण्यासाठी निघणार आहेत! त्यामुळे प. प. स्वामी महाराजांची भारतातील एकमेव उभी मूर्ती येथे आपल्याला बघायला मिळते. स्वामींचे जसे जन्मस्थान आहे तसेच त्यांचे बंधू प. पू. ब्रह्मयोगी सीताराम महाराज यांचे देखील हेच जन्मस्थान आहे. त्यामुळे त्यांचे देखील सुंदर असे छायाचित्र येथे लावले आहे. स्वामींच्या जन्मस्थान शेजारी भव्य अशी तीन मजली इमारतीचे असून त्यातील तिस-या मजल्यावर वेदपाठशाळा सुरु केलेली आहे. त्यामध्ये याज्ञिकीचे ज्ञान ब्राह्मण मुलाना देण्यात येत आहे. दुस-या मजल्यावर गुरुजी, मंदिरातील पुजारी तसेच आचारी यांची राहण्याची सोय तर तळमजल्यावर भक्तांसाठी राहण्याची सोय करण्यात आली आहे.प. प. स्वामी महाराजानी बांधलेल्या दत्त मंदिराजवळ त्यावेळची विहार देखील आहे. ती देखील अ. सौ. श्रीमंत इंदिराबाई होळकरानी पुन्हा चिरेबंदी बांधली आहे. श्री दत्त मंदिरास लागून असलेला औदुंबर हा स्वामींच्या वेळेपासूनच आहे. मंदिराच्या दोन्ही बाजूला दोन लाकडाचे खांब प. प. स्वामी महाराजानी उभारलेले आहेत. त्या काळात येणारे भक्तांमधील भूतपिशाच्च इ. त्रास असलेल्या भक्तांमधील भूतपिशाच्च ह्या खांबाना चिकटत व आपल्या इच्छा स्वामीना सांगत व पूर्ण केल्यानंतर त्या भक्ताच्या सोडून गेल्याने भक्त भूतपिशाश्र्च बाधेतून त्रासमुक्त होत असत.
स्वामीनी स्थापन केलेल्या औदुंबराखाली श्री दत्तांच्या पादुका देखील आहेत. तसेच प. प. स्वामींच्या योगचिन्हांकित पादुका देखील स्थापन केलेल्या आहेत. आज-याचे आजरेकर बुवांनीपश्चिमाभिमुख अशी मारुतीची मूर्ती येथे आहे.
सभामंडपांत प्रवेश करताना समोरच गणपतीची मूर्ती देखील आहे. तसेच गर्भगृहात संगमरवरी तीनमुखी दत्तांची मूर्ती, प. प. टेंब्ये स्वामी सिध्दासनातील मूर्ती,व स्वमींच्या वेळेपासुन असलेली उत्सव मुर्ती आद्य शंकराचार्य व सरस्वती देवीची सुबक अश्या मूर्ती आहेत. श्री दत्त मंदिरावर सुवर्ण कळस बसवला तसेच गुरुप्रतिपदा उत्सव ज्यांनी सुरु केला असे श्री. प. पू. नांदेडकर स्वामी महाराज स्मृतीस्मारक श्रीदत्त मंदिर समोरच आहे...!!